Najgroźniejszym owadem wyrządzającym znaczne szkody w uprawach sosnowych jest szeliniak sosnowiec – Hylobius abietis (L.) (Coleoptera, Curculionidae). Gatunek ten, wskutek żeru uzupełniającego i regeneracyjnego odbywanego na strzałkach siewek i sadzonek, przyczynia się do zamierania młodego pokolenia drzew. Żer larw nie ma znaczenia gospodarczego z uwagi na ich rozwój na korzeniach świeżych pniaków, czy też zamierających lub niedawno zamarłych drzew iglastych, a także na zgromadzonej na powierzchni leżaninie, wałkach ułożonych w stosy, w stosach kory, a nawet pniakach drzew liściastych. Niekiedy towarzyszy mu gatunek pokrewny, szeliniak świerkowiec – Hylobius pinastri
(Gyll.).
Zasięg występowania szeliniaka sosnowca obejmuje Europę, Syberię i Japonię. Pokrywa się z zasięgiem występowania drzew iglastych. Uważa się, że jego rozmieszczenie jest efektem stosowania gospodarki zrębowej. W Polsce szeliniak sosnowiec występuje corocznie na terenie całego kraju i należy do owadów, które stale wyrządzają wielkie szkody w uprawach drzew iglastych. Z tych też względów został uznany za najważniejszego szkodnika upraw oraz jednego z najważniejszych szkodliwych owadów leśnych.

O zainteresowaniu gatunkiem świadczy stale powiększająca się liczba publikacji pojawiających się w prasie krajowej i zagranicznej. Nadal stanowi on największe zagrożenie dla upraw iglastych Europy środkowej i zachodniej, dlatego wiele jednostek naukowych prowadzi badania nad opracowaniem strategii postępowania mającej na celu ochronę upraw przed szeliniakiem. Badania prowadzone w ramach niniejszej pracy wpisują się w ten nurt i są kontynuacją doświadczeń realizowanych od lat w Katedrze Entomologii Leśnej Uniwersytetu Przyrodniczego w  Poznaniu.
Mimo licznych prac poświęconych opisywanemu chrząszczowi, pewne kwestie pozostają niewyjaśnione bądź wymagają uzupełnienia. Dotyczy to zarówno biologii gatunku i czynników wpływających na zagrożenie upraw sosnowych, jak również metod ochrony przed chrząszczami szeliniaka sosnowca. Niektóre z praktykowanych metod ograniczania szkód są nieefektywne, natomiast inne – np. chemiczne startowe zabezpieczanie sadzonek – ze względów ekologicznych powinny w razie możliwości zostać zastąpione metodami bardziej przyjaznymi środowisku przyrodniczemu.
Niniejsza praca jest próbą znalezienia odpowiedzi na część z tych zagadnień. Niestety ze względu na ogrom czynników środowiskowych, wewnątrzgatunkowych czy populacyjnych wpływających na zagrożenie upraw sosnowych przez szeliniaka sosnowca nie rozwiązuje ona problemu całościowo. Praca identyfikuje niektóre z czynników determinujących zagrożenie, przedstawia rozkład szkód na uprawach oraz wyznacza możliwe kierunki rozwoju metod ochrony.

Praca prezentuje wyniki uzyskane w trakcie badań prowadzonych w latach 2009-2015, których celem było wyjaśnienie czynników determinujących zagrożenie upraw sosnowych przez Hylobius abietis oraz wypracowanie optymalnych metod postępowania skutkujących zmniejszeniem szkód.
Ponieważ problemy związane z szeliniakiem sosnowcem łączą się bezpośrednio z gospodarką zrębową, skupiono uwagę na zrębach – jako podstawowym miejscu rozwoju tego gatunku. Poznanie uwarunkowań rozwoju szeliniaków na strefach brzegowych i środkowych powierzchni zrębowych oraz ewentualnego wpływu tych części na uszkodzenie odpowiednich stref upraw sosnowych było jednym z głównych założeń niniejszych badań. Dodatkowo oceniono zależności między średnicą pniaka i jego wystawą a liczbą rozwijających się szeliniaków.
Istotnym zagadnieniem było wyjaśnienie wpływu sposobu uprzątnięcia pozostałości zrębowych i startowego przygotowania gleby na zagrożenie upraw przez ten gatunek owada oraz określenie zależności między nawożeniem w szkółkach a atrakcyjnością sadzonek dla szeliniaka sosnowca.
Kolejną grupą zagadnień było doskonalenie metod ograniczania szkód. Za przyjazne środowiskowo uważa się metody biologiczne. Oceniono skuteczność wytypowanych grzybów entomopatogennych w porażaniu chrząszczy oraz zbadano reakcje samic Hylobius abietis na zapach wybranych izolatów. Poszukiwano także gatunków roślin uprawnych, które mogą być podstawą do otrzymania preparatów wykazujących silne właściwości zarówno repelentne, jak i deterentne.
Wykazano między innymi, że wszystkie pniaki na powierzchni zrębowej są dogodnym miejscem rozwoju dla szeliniaka sosnowca, a średnica pniaka i jego wystawa nie determinuje ilości rozwijających się owadów.
Stwierdzono, że sposób przygotowania gleby wpływa bezpośrednio na przeżywalność sadzonek na uprawie, która jest wynikiem uszkodzeń przez szeliniaka sosnowca i panujących warunków wzrostu. Większy procent sadzonek uszkodzonych przez chrząszcze Hylobius abietis wystąpił na powierzchniach odnowionych sosną 2-letnią.
Nie wykazano wpływu zapachu Phlebiopsis gigantea, Hypholoma fasciculare, Heterobasidion annosum i Armillaria ostoyae na reakcje samic szeliniaka sosnowca.
Stuprocentową efektywnością spośród testowanych grzybów entomopatogennych charakteryzował się izolat Bb8 Beauveria bassiana.
Przeprowadzone badania potwierdziły możliwość wykorzystania substancji pochodzenia roślinnego w charakterze środków ochrony upraw przed szeliniakiem sosnowcem.

1. WSTĘP

2. WYSTĘPOWANIE I ZWALCZANIE SZELINIAKÓW W POLSCE

3. PRZEGLĄD METOD OCHRONY UPRAW PRZED SZELINIAKIEM SOSNOWCEM
3.1. Uwagi ogólne
3.2. Metoda fizykomechaniczna 
3.3. Metoda chemiczna 
3.4. Metoda biologiczna
3.5. Metoda integrowana

4. CEL I ZAKRES BADAŃ

5. MATERIAŁ I METODY 
5.1. Uwagi ogólne 
5.2. Badanie czynników wpływających na zagrożenie upraw sosnowych przez szeliniaka sosnowca 
5.3. Rozwój metod ograniczania szkód powodowanych przez szeliniaka sosnowca 
5.4. Analizy statystyczne

6. WYNIKI BADAŃ 
6.1. Uwarunkowania zagrożeń upraw sosnowych przez szeliniaka sosnowca
6.2. Doskonalenie metod ograniczania szkód powodowanych przez szeliniaka sosnowca

7. DYSKUSJA

8. PODSUMOWANIE WYNIKÓW I WNIOSKI 

9. LITERATURA

The study presents results recorded in the course of investigations conducted in the years 2009-2015, which aim was to explain factors determining a threat to pine plantations posed by Hylobius abietis and to develop optimal control methods to reduce damage.
Since problems posed by the large pine weevil are directly connected with felling site management, it was decided to focus on feeling sites as the primary location for the development cycle of this species. One of the main objectives of this study was to determine conditions promoting the development of large pine weevils in margin and central zones of felling sites, as well as the potential effect of these locations on damage in respective zones of pine plantations. Additionally, the dependence between stump diameter and its exposure and the number of developing large pine weevils was assessed.
Another significant objective was to explain the effect of felling residue disposal method and preliminary soil preparation on threat to pine culture posed by that insect species and to determine dependencies between nursery fertilisation and seedling attractiveness for large pine weevils.
Another aspect of this study was connected with improvement of damage control methods. Biological methods are considered to be environmentally-friendly. They were tested in terms of efficacy of selected enthomopathogenic fungi to reduce beetle populations and the response of Hylobius abietis females to aroma of selected fungal isolates. Crop species were also investigated to select those, which may be used to produce preparations exhibiting both strong repellent and deterrent properties.
Among other things it was shown that all stumps on the felling site provide suitable conditions for development of the large pine weevil, while stump diameter and its exposure have no effect on the number of developing insects.
It was found that the applied soil preparation method has a direct effect on survival rates of seedlings in the pine culture, which is a consequence of damage by large pine weevils and development conditions. A greater percentage of seedlings damaged by Hylobius abietis beetles was found in plantations regenerated with 2-year old pines.
No effect was observed of aroma of Phlebiopsis gigantea, Hypholoma fasciculare, Heterobasidion annosum and Armillaria ostoyae on response of large pine weevil females.
A 100% efficacy among the tested enthomopathogenic fungi was recorded for the Bb8 isolate of Beauveria bassiana. Analyses confirmed applicability of plant origin substances as pesticides to control the large pine weevil.